ખુશી-આનંદનું સરનામું...!

 ખુશી-આનંદનું સરનામું...!

By Maulik Pandya

આનંદ.. ખુશી.. મજા-મસ્તી ઉર્ફે મોજ, એ જિંદગીની Balance-sheetનું જમાપાસું છે. તમને થશે આ વરસને અંતે આણે'ય આવક-જાવકના આંકડા માંડ્યા?? (માંડ છૂટ્ટાનો મેળ થ્યો હોય ત્યાં.. ) ના, ના.. આપણે તો ખુશીની ફિલસૂફી અને માણસની મનસૂફી વિષે વાત કરવી છે. 

વ્યક્તિના જીવનનો ઉદ્દેશ- The Ultimate Goal of Life વિષે અલગ-અલગ ધર્મો વડે, વિજ્ઞાનની વ્યાખ્યા દ્વારા અને સમયની સારણી મુજબ સમજવાનો પ્રયત્ન સદીઓથી ચાલુ છે. પરંતુ, સાર્થક જીવનની વ્યાખ્યા કે ખરો અર્થ હજી સમજી શકાય તેમ નિરુત્તર છે. (જે એનો તાગ મેળવી ચૂક્યા છે તેઓ આ secretને એટલી સરળતાથી રજૂ કરે છે જેથી એ આપણને ગળે ઉતરતું નથી.. અહો વૈચિત્ર્યમ..!) એક જ બાબતમાં તમામ ધર્મ-રંગ-લિંગથી અને અનેક રીતે ભિન્ન લોકો એકમત છે, અને તે છે--- આનંદની પ્રાપ્તિ.,, ખુશીની શોધ..

દરેક લોકો પોતાની સમજ કે અનુભવના આધારે ખુશીની વ્યાખ્યા અલગ કરે છે. કોઇને ખાવા-ખવડાવવામાં અનેરો આનંદ આવે, કોઇને અવનવાં પરિધાનો પહેરવામાં.. કોઇને અનેક ભૌતિક કાયમ નવાં સ્વરૂપો ને રૂપકડાં નામો ધરાવતી ચીજોમાંથી કોઇ ચીજનો.. કોઇને બીજાને રંજાડવામાં (મનોવિકૃત્ત હોં..!) મજા, તો કોઇ ઓલિયા જેવાને બીજાને રાજી રાખવામાં મજા આવતી હોય છે!

 વિજ્ઞાન જેને  'એડ્રીનાલીન' કહે એને કે  'યુથ રશ'માં ખપાવી, ઉત્સાહવર્ધક તરીકે ગણી વ્યસનથી માંડી વ્યાભિચાર દ્વારા આનંદ મેળવનારા છે અને એ જ મજા માટે લોકો સ્વપ્નેય ના વિચારે એવાં દિલધડક કારનામાંઓ (કાયદેસર-ગેરકાયદેસર જ સ્તો..!) કરનારાંઓ પણ છે જ!

ફરી એક વાર ચવાઇને ચૂથ્થો થયેલ ધાર્મિક, રાજકીય, સામાજિક કે આર્થિક રીતે સફળ થયેલ નામી-બેનામી મહાનતમ લોકોના જીવનની વાર્તાઓ, બોધપાઠો અને પ્રેરક પ્રસંગોનો મારો ચાલુ થવાની 'સીઝન' આવી ગઇ છે.. વિશ્વના બીજા નંબરની વસતિ ધરાવતાં દેશમાં દિવાળી એ માત્ર કોઇ એક ધાર્મિક તહેવારની બદલે કંઇક નવું કરવાની ધગશ પેદા કરતી ઘટના લાગી છે મને તો નાનપણથી જ.. આ સમયમાં પાછલાં વર્ષનું મનોમન સરવૈયું મુકેશ અંબાણીથી લઇને મફાભાઇ સુધીના તમામ લોકો કાઢતાં જ હોય છે... (gender discrimination લાગ્યું?? તો અરુંધતિ ભટ્ટાચાર્ય કે ઐશ્વર્યાથી આરતી રાખો ને ભૈ'સાબ (!) :-) ) ભાગ્યે જ એવા જૂજ લોકો હશે જે મનોમન પોતાની હાલની સ્થિતિથી ખુશ કે સંતુષ્ટ હશે..

આની પાછળનું કારણ જણાવતાં મેસેજીઝ પણ પાછા સોશિયલ મીડિયા મારફત જ ફરે છે. દરેક વ્યક્તિ જન્મજાત by default પ્રતિસ્પર્ધી ઉર્ફ competitive હોવાનો જ.. એ જ ખાસીયત મુજબ દરેક વ્યક્તિ જીવનમાં પોતાની વ્યાખ્યા અનુસાર સફળ/ખુશ થવા પ્રયત્નશીલ હોવાનો જ.. એ કુદરતી છે પરંતુ, આ આવા દરેક પ્રયત્નોમાં સફળ થવાની જીદ કે એ માટે ગમે તે હદ સુધી જવાની માનસિકતા એ સર્વ દુઃખોનું કારણ છે એમ સમજાવાય છે આપણને, કર્મનો સિદ્ધાંત you know!

 'નેકી કર દરિયામેં ડાલ' ની સૂફિયાણી સલાહો આપનાર ધર્મગુરુઓ કે મૌલવી-પાદરીઓ પાછા એ.સી. હોલમાં બેસીને સોશિયલ મીડિયા કે અન્ય પ્રચાર માધ્યમ પર રૂપાળાં દેખાવા ને ઠાવકાં સાબિત થવા હવાતિયા મારતાં નજરે ચડે છે. એમનાં  કે અન્ય કોઇના લાખો કરોડો અંધ 'ભક્તો' કે જેમના પર આ આખો ભય અને દંભનો ધંધો ફૂલ્યો-ફાલ્યો છે, એમનાં પર તો અલગ thesis ઉર્ફ શોધ-નિબંધ લખી શકાય એમ છે એટલે હાલ એ મુદ્દાને આરામ, હોં કે!)  

આ બધું જોઈને થાય છે કે જીવનમાં બધાં પ્રકારના આનંદ માણવા અને શોખ કે ઈચ્છાઓ પૂરી કરવા જરૂરી છે નાણું, એ કમાવા માટે સખત તેમજ સતત મહેનતમાં માનનારા હોય છે જે પોતાનું જીવન એ પ્રવૃત્તિને સર્વસ્વ સમજી એમાં ખર્ચી નાખે છે. આ બધી ક્રીડાઓમાં ભોગ લેવાય છે અંતરના આનંદનો..! ના,ના આસ્તિકો માટે સર્જનહાર અને નાસ્તિકો માટે કુદરત કે વિજ્ઞાન કે અકળ નિયમ દ્વારા માનવીનું આ દુનિયામાં ( એલા ભાઇ , તમે ને હું છીએ એ ઘટના હોં કે .... લોલમલોલ) શાંતિ કે મોક્ષની પ્રાપ્તિ માટે થયું એ ધાર્મિક માન્યતા કોરાણે મૂકીને જ ચાલીએ તો આનંદ, ખુશી કે મોજ એ દરેકને ખૂબ સરળતાથી પ્રાપ્ય છે,, મનગમતી પ્રવૃત્તિઓમાં.. જીવનનિર્વાહ માટે દરેક વ્યક્તિ જે કામ કરતો હોય એ જ કામ એને હંમેશા કરવું ગમતું હોય એ આજના સમયમાં જરૂરી નથી, હા અમુક વિરલ વ્યક્તિત્વના સ્વામી/સ્વામિનીઓ પોતાની પસંદને career બનાવી શક્યા હોય છે જે એમના માટે સદાય ખુશ રહેવાનું/જીવતાં-લડતાં રહેવાનું કારણ બની રહે છે (એમાં કંટાળો આવે કે cut throat competition માં અસફળ થવાય ત્યારે કોઈ કોઈ ના જીરવી શકતાં માનસિક પડી ભાંગી, સંસારને અસાર ગણે છે હોઁ!) એ સિવાયના (more than 90%) સામાન્ય વ્યક્તિઓ માટે જીવનમાં રોજિંદી ઘટમાળ સિવાય એકાદ નાનકડો શોખ, ખુશહાલ કે સમજુ પરિવાર, મિત્રોનો સાથ-સંગાથ. નાની મોટી ખુશીમાં સાથે મળીને ઉજવણી અને વિપત્ત પડે સ્વજનનો ખભો, પ્રેમાળ સ્પર્શ કે મૃદુ હાસ્ય એ જ સૌથી મોટી સિદ્ધિ હોય છે.

તમને થશે કે આટલું લાંબુ-લચક લખ્યા પછી ખુશી કે આનંદની સાચી વ્યાખ્યા, સમજ કે મોજમાં રહેવાનો કોઈ તરીકો અથવા કાયમી feel good factor ટકાવવાનો ઉપાય તો આવ્યો નહીં.. યસ, એ જ તો.. દરેક વ્યક્તિ એકબીજાથી અલગ લાક્ષણિકતા ધરાવે છે એમ જ દરેકનું સત્ય કહો કે દરેકની ખુશી અલગ હોય છે. એની કોઈ common minimum બાબત કે પાયાની જરૂરિયાત હોતી નથી.. માનવજીવન મળ્યું છે, કુદરત મળી છે, બુદ્ધિ (?) અને અઢળક માહિતીના સ્રોત સમય અનુસાર મળ્યા છે.. સારું એ તમારું, choice is yours કે સતત ખુશીની શોધમાં રહેવું અને દરેક વાત સમજવા કે તર્ક કરતા રહેવું કે જયાં મળે ત્યાંથી, જે સ્વરુપ કે સ્રોત દ્વારા મળે એ રીતે જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરી, એનો સ્વ તથા શકય હોય તો અન્યોની ખુશી માટે ઉપયોગ કરવો.. 

મરણ નિશ્ચિત અને અનિવાર્ય (હાલ તો ખરું જ!) છે માટે જીવો ત્યાં સુધી મોજમાં રહો!

Happy Living..

(વિચાર ગમ્યો હોય કે વાસી લાગ્યો હોય, મંતવ્ય જરૂર આપજો..

તો આ વાચકો કે જે પોતાના વિચારો આપ સમક્ષ પોતાની સમજ અને શૈલી દ્વારા રજૂ કરે છે.. એ મોજમાં રહેશે..!)

-Maulik Pandya 
pmaulikb@gmail.com
16/11/16 

 (blog developer અને અથાક મહેનતથી બ્લોગની કામગીરી સંભાળતા અંકિત માટે મારી યથા મતિ-શક્તિ એક નાની ભેટ, ખાસ પ્રસંગે..!)

શિક્ષણ અને સમાજ.. (N.E.E.T & CLEAN-2 હોઁ..,)

શિક્ષણ અને સમાજ (N.E.E.T & CLEAN-2 હોઁ..)

By મૌલિક પંડ્યા

"જાગ્યા ત્યારથી સવાર.."  આ ઉક્તિ અનેકવાર સૌ એ વાંચી, સાંભળી અને કોઈકવાર પરાણે અર્થવિસ્તારની જેમ માથે પડવાથી કે પોતાની ગ્લાનિ છુપાવવાની ભાવના સાથે સંભળાવી પણ હશે. તેમ છતાં પણ આ ત્યાં સુધી શાશ્વત છે જયાં સુધી આપણે ઊંઘવાનું નહિં ભૂલીએ. (અહીં ઊંઘવાના સ્થૂળ મતલબને લઇને Insomnia ના કોઈ દર્દીએ મારો સંપર્ક કરવો નહીં જ..) મારો કહેવાનો મતલબ છે કે અજ્ઞાનની ઘોર નિંદ્રામાં સરવાનું અને હવેના સમય પ્રમાણે તો જ્ઞાન-સમજણ હોવા છતાં અજ્ઞાનનો હઠાગ્રહ રાખી, પરાપૂર્વથી ચાલતી નીતિ-રીતિનો દાખલો આપતાં રહીને 'જાણી જોઈને' અજ્ઞાનની ગર્તામાં ખાબકવાનું છોડવાનો છે. અહીં અજ્ઞાન શબ્દનું વારંવાર પુનરાવર્તન હું દરેક કુરિવાજ, માન્યતા, રૂઢિ, પ્રચલન, બદી, વ્યસન, માનસિકતા અને વ્યવહાર એવા અને બીજા અનેક જાણ્યા-અજાણ્યા પણ સભ્ય સમાજ માટે 'દૂષણો' માટે કરી રહ્યો છું.

 વાર્તાના ગતાંકની જેમ આપણે અગાઉ N.E.E.Tની આવશ્યકતા અને બાળકનાં જન્મથી એની સાથે જોડાતી આધુનિક માતા-પિતાની અનેક વિડંબનાઓનો ઉલ્લેખ કર્યો. (ઉલ્લેખ મેં મારી મતિ મુજબ કર્યો અને આપે વાંચી-સમજી સહકાર આપ્યો એમ જ હોઁ..) અહીં આપણે શિક્ષણના માધ્યમથી આગળ વધીને મનગમતાં વિષયો સાથે Graduationથી લઇને મનગમતાં ક્ષેત્રમાં કારકિર્દી ઘડી મનગમતાં પાત્ર સાથે લગ્ન સુધીની વાત કરવી છે.

આપણી શિક્ષણવ્યવસ્થાની બદીઓ, ટ્યુશનપ્રથા અને ઉપરથી આડોશ-પાડોશની દેખાદેખી કે સગાં-સંબંધીઓના ઉદાહરણથી અપાતાં વિવિધ દબાણો - આ પ્રક્રિયાઓમાંથી થઇને બાળક કે જે હવે પુખ્ત ઉંમરે, જાતે નિર્ણય કરવા સક્ષમ બન્યું હોવું જોઈએ - તેના સ્નાતક-અનુસ્નાતક (Graduation-Post Graduation જ સ્તો..!)ના વિષયોનો નિર્ણય લેવાય છે. ખાટલે મોટી ખોડ કહો કે કમનસીબી, અહીં આ યુવા હૈયાઓની ઈચ્છાને છેલ્લા ક્રમનું પણ મહત્વ હાલની તારીખે પણ મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં અપાતું નથી. ૨૧મી સદી જ્ઞાનની સદી છે અને ભારતને તેનાં ભવ્ય ભૂતકાળની યાદો અપાવતાં સુવાક્યો અને સરકારશ્રીની અનેક યોજનાઓ, તેમનાં હેતુઓ ત્યારે ધૂળમાં મળેલી લાગે જ્યારે આઝાદીના આટલાં વર્ષે પણ ભારતનું યુવા ધન પસંદગીના વિષય સાથે ભણવા માટે આઝાદ નથી. શહેરી વિસ્તારોમાં અને અમુક વિકસિત માનસિકતા ધરાવતાં કુટુંબોના આંગળીના વેઢે ગણી શકાય એટલા ઉદાહરણો જો કે રણમાં મીઠી વીરડી સમાન છે.  વિષયો પસંદ કરવાની સ્વતંત્રતા મળે, બાળપણથી જ કુતૂહલવૃત્તિ કેળવવામાં મદદ મળી હોય, વિશ્વનાં સાંપ્રત પ્રવાહો અનુસાર સારા-ખરાબ અને સાચાં-ખોટાં જ્ઞાનની સમજ વિકસે તો આપણી શિક્ષણ પદ્ધતિની 'પુરાની હવેલી'નો ઢાંચો જે ચોક્કસપણે નબળો છે- તે સુધારવાની, કૈંક નવું કરવાની અને વિચારવાની ધગશ સાથે સફળતાથી દુનિયામાં ડંકો વાગે ને!! (સાલું ભાવનાઓમાં વહીને લાંબુ વાક્ય. લખાઈ ગયું.. શું? કોઈ નહીં વાંચે/સમજે એમ?? અરે એકાદ સ્પાર્ક થાય તો'ય ગંગા નાહ્યાના ભાવથી અને કાંઇ ના થાય તો મારી હૈયા વરાળને ઠારવા આ મંચ પરથી લખું છું અને Hopeful પણ ખરો કે એક દિવસ સોનાનો સૂરજ ઉગશે..!) 

અહીં તો જુના-પુરાણા અભ્યાસક્રમોના પોપટ-પાઠ પછી ટૂંકામાં ટૂંકા રસ્તે, વગર મહેનતે કે ઓછી મહેનતે બધાંને Settled Business કે White collar job કરવી છે, પછી કળા, વિજ્ઞાન, રમત-ગમત, સંગીત કે અન્ય મનગમતાં ક્ષેત્રોમાં કારકિર્દી બનાવવાનાં સપનાં માત્ર કાગળ પર રહે છે- પ્રસિદ્ધ અને ચીલાચાલુ એવી Tried & Tested career ને follow કરતા લોકો (ઘેટાંઓનુ ટોળું..) 'સામાજિક વ્યવસ્થાનું માળખું ભાંગ્યું છે' થી લઇને શહેરીકરણ, પ્રદૂષણ, મોંઘવારી, ગરીબી, નિરક્ષરતા, નૈતિક મૂલ્યોના અધ:પતન અને આતંકવાદની ઠાલી ચર્ચાઓના થૂંક ઉડાડશે; દંભના ઓથા હેઠળ જીવન જીવી જશે.

હા, આ તમામ સમસ્યાઓથી બચાવી શકનાર તત્વ છે - પ્રેમ.. મનગમતાં જીવનસાથીને પસંદ કરવાની પ્રક્રિયા અથવા લગ્ન.. ગમે તે સ્થિતિમાં ઉછેર થયો હોય, ગમે તે આર્થિક પરિસ્થિતિ હોય, કોઇપણ માધ્યમમાં અભ્યાસ કર્યો હોય, કોઇપણ ક્ષેત્રમાં Job/Business હોય (ઘણીવાર ના પણ હોય..!), કોઇપણ જ્ઞાતિ-જાતિ કે રંગનાં માણસને એક Minimum (કેમ કે એમાં પાછું maximum જેવું બી કૈં ન હોય!) ઉંમરના એક પડાવ પછી જે હોર્મોનલ ચેન્જીસ અને હૃદયનાં ધબકારના તાલબદ્ધ નાદે, જે પ્રેમ નામનું અમર ઔષધ લાધે, એ આ તમામ બંધનોને તોડી-ફગાવી, નવું ભાવ-વિશ્વ જગાવવા સમર્થ છે. આ પ્રેમને લીધે લગ્નો અથવા જીવન સાથે વિતાવવાની ઘટના અથવા ઘણી વખત તેને લીધે મળતો સબક - એ તમામ દર્દોની દવા છે. આજકાલની fast lifeને લીધે આવેલી સમસ્યાઓ જેવી કે નાનપણથી બધી ઇતર પ્રવૃતિઓ સાથે અભ્યાસમાં પણ સતત સારા performanceનું tension, સારી career અને ત્યારબાદ તેમાં પ્રગતિ માટે targetનું pressure, સતત ભાગદોડ વચ્ચે family life પર ધ્યાન ના અપાવાથી stress, આ બધું જ સુખી, સફળ જીવન માટે જરૂરી હશે, પરંતુ સાચો આનંદ પરિવાર- મિત્રો સાથે મળીને આ ખુશીઓ વહેંચવાથી મળે છે એ આપણે બધાંએ ક્યાંક ને ક્યાંક અનુભવેલું છે.

આ મૂળ તત્વ જે બધાં સાથે આનંદ આપે એ જ પ્રેમ.. જુદાં જુદાં વ્યસનોથી આભાસી અને ટૂંકાગાળાની શાંતિ કે સતત depression અને જુના વ્યાધિ જેવા જ્ઞાતિ-પ્રથા, નિરક્ષરતા, ભ્રષ્ટાચાર, સ્ત્રીઓને અબળા માનવી કે સતત એવો વ્યવહાર કરવો - આ તમામને દૂર કરવાની કે પાયાનાં સુધારાઓ માટેનું સાધન એકમાત્ર - પ્રેમ છે.

પ્રેમની બહોળી વ્યાખ્યામાં માનવમાત્રને સમાન ગણી, પોતાનાં પરિવાર, કાર્યક્ષેત્ર, પડોશીથી માંડીને દરેક પ્રત્યે પ્રેમ ને કરુણા સતત, અવિરત આસપાસ પ્રસરીને વિકસ્યા કરે એવી મંગલ-કામના સાથે વિરમું છું.. મળતાં રહીશું.. 

(સહેજ પણ એવું નથી કે આવી શાણપણની વાતો, આદર્શો, કંઇ કેટલાંય મહાપુરુષો કહી ગયાં, કંઇ કેટલાંય હજારો વર્ષો જૂની માનવ પ્રજાતિમાં અનેક ધર્મોએ આ જ વાત અનેક સિદ્ધાંતો સ્વરૂપે કરી છે છતાં યુગોથી માનવી ઉલ્ટાનો વધુને વધુ નિમ્ન કક્ષાએ જતો જાય છે એટલે આ બધું નકામું, અર્થહીન છે! ઉપરની દુનિયા કે ઉપરવાળામાં ભરોસો હોય કે નાસ્તિક હો, સ્વયં પર ભરોસો રાખીને જાત સુધારીશું તો આ સ્વપ્ન બિલકુલ અવાસ્તવિક નથી જ હોઁ કે..! એટલે જ શિક્ષણથી ચાલુ કરીને આ વાત છેક અહીં સુધી મેં લંબાવી, લાંબી વાત કોઈ વાંચશે કે નહીં-નો ભય હોવાં છતાં.. :-) )

અભિપ્રાયોનું સ્વાગત છે..

pmaulikb@gmail.com

-મસ્તમૌલાની બેફિકરી વાતો

12/08/2016

N.E.E.T & CLEAN - આધુનિક માતા-પિતાની વ્યથાકથારૂપ બનેલ શિક્ષણ અને પેરેન્ટીંગ

N.E.E.T & CLEAN - આધુનિક માતા-પિતાની વ્યથાકથારૂપ બનેલ શિક્ષણ અને પેરેન્ટીંગ
-મૌલિક પંડ્યા

“સા વિદ્યા યા વિમુક્તયે”

વિષ્ણુપુરાણના પ્રસ્તુત શ્લોકનો અર્થ – જે બંધન (કોઇપણ પ્રકારનું હોય શકે) માંથી મુક્તિ અપાવે તે વિદ્યા. આ શ્લોકનો અર્થવિસ્તાર તો લગભગ બધા લોકો વિદ્યાર્થીકાળથી ગોખી લે છે પરંતુ, મોટાભાગના તે અમલમાં આજીવન મૂકી શકતાં નથી. સામાજિક કુરિવાજો, રૂઢિગત (વાસી, તદ્દ્ન ખોટી કે દેખીતી અને સ્વયં સ્પષ્ટ ગેરવાજબી) પરંપરાઓના બોજ તળે સમગ્ર જીવન વીતાવી દે છે. અત્યારના સમયમાં વ્યક્તિના ઘડતર અને ચારિત્ર્ય નિર્માણ (ચોખલિયાઓ માટે પાછી ચારિત્ર્યની વ્યાખ્યા ચામડીના રંગ, કપડાંની લંબાઇ કે ધાર્મિક માન્યતાઓ સંબંધિત હશે, જે અહીં કોઇ મહત્વ ધરાવતાં નથી, હોં કે!..) માટે સૌથી અગત્યની બાબત હોય તો તે છે- શિક્ષણ..

અહીં શિક્ષણની વાત નીકળતાં જ ‘સમગ્ર વિશ્વમાં ભારતનો ભવ્ય-સુવર્ણ ભૂતકાળ’ અને ‘સોને કી ચીડિયા’ વાળી મનોવૃત્તિના “તારક મહેતા....” ફેઇમ મી.ભીડેના અનુજો ‘હમારે ઝમાનેમેં...’ થી જ ચર્ચા આરંભશે અને Gen-next ને બોર કરશે. (ઉફ્ફ! એક જ વાક્યમાં આટ-આટલા ઉપમા અને સંદર્ભો..!) અરે સુજ્ઞજનો! ભૂતકાળની એ વાત ગમે તેટલી સારી, સાચી કે અભિભૂત કરનારી હશે પણ હાલના સમયમાં બિલકુલ અપ્રસ્તુત છે. અત્યારે તો એ પેઢી માં-બાપ બની છે કે જે નાનપણથી Playschool-preschool માં અને ટ્યુશનપ્રથામાં મોટી થઇ છે. મેકોલેથી માંડીને હાલની શિક્ષણપદ્ધતિ અને તેની ખૂબીઓ-ખામીઓ વિશે ફરી ક્યારેક નિરાંતે વાત માંડીશુ.

પરંતુ, હાલ મારું ધ્યાન જે બાબતે ખેંચ્યું (અને બ્લોગલેખનના પ્રથમ પ્રયાસમાં આટલો ભારે ભરખમ વિષય પસંદ કરવા મજબૂર કર્યો જે આત્મઘાતીપગલું સાબિત થઇ શકે હોં કે..!) હોય તો એ છે N.E.E.T. (નેશનલ એલીજીબીલીટી કમ એન્ટ્રેન્સ ટેસ્ટ). તેનો ટૂંકો ઇતિહાસ જોઇએ તો ૨૦૧૨માં UPA સરકારના સમયગાળામાં મેડીકલ (M.B.B.S. અને B.D.S.)માં વિદ્યાર્થીઓને સમગ્ર દેશમાં એક સમાન ધારાધોરણો વાળી એક જ પરીક્ષા દ્વારા તમામ સરકારી, ખાનગી મેડીકલ કોલેજોમાં પ્રવેશ આપવાનો ઉમદા હેતુ તેની પાછળ હતો. તેની સામે ખરેખરા અર્થમાં આડખીલી કોઇ હોય તો એ બધાં રાજ્યોમાં અલગ અલગ અભ્યાસક્રમો તથા સ્થાનિક ભાષામાં અપાતું શિક્ષણ હતું. આ સિવાય ખાનગી કોલેજ સંચાલકોએ પોતાની મનમાની ફી તથા મેનેજમેન્ટ અને અન્ય ક્વોટાના રૂપકડાં નામે ઉઘરાવાતી ફી ગુમાવવાના ડરથી તથા લઘુમતિ હિતોના રક્ષણના નામે રાજનીતિ કરનારી અને અનામતના નામે અરાજકતા ફેલાવી રોટલા શેકનારી કહેવાતી બૌદ્ધિકોની જમાતએ મળીને N.E.E.T નહિં યોજાવા દેવા સબબ ચુકાદો મેળવી લીધો. આમ છતાં ઊજળી બાજુ એ હતી કે આ સારો વિચાર સરકાર બદલાવા સાથે બદલાયો નહિં અને ૨૦૧૬માં આખરે N.E.E.T-PG કે જે અનુસ્નાતક કક્ષાએ પ્રવેશ માટે લેવાતી હતી તેની જેમ જ N.E.E.T-UG જે સ્નાતક કક્ષાએ પ્રવેશ માટે લેવા ફરી માળખું ઘડાયું. વર્ષો બાદ પણ સમસ્યાઓ અને વિરોધ એના એ જ રહ્યા. કાયદાકીય રીતે અનેક ગુંચવાડાઓ બાદ ૧લી મે ના રોજ N.E.E.T-1 લેવાઇ (MCI = મેડીકલ કાઉન્સીલ ઓફ ઇન્ડીયા દ્વારા લેવાયેલ AIPMT = ઓલ ઇન્ડીયા પ્રિ-મેડીકલ ટેસ્ટએ જ..) અને અનેક અવરોધો અને અસમંજસને લીધે ફક્ત જે વિદ્યાર્થીઓ પહેલા તબક્કામાં આ પરીક્ષા ના આપી શક્યા તેમના માટે MCI N.E.E.T-2 નું આયોજન આ વર્ષ પૂરતું કરાશે. એ સિવાય રાજ્યો અને ખાનગી કોલેજ સંચાલકોના વિરોધને શમાવવા ભારત સરકારે જાહેરનામું બહાર પાડી આ વર્ષ પૂરતી રાજ્યો અને ખાનગી કોલેજ સંચાલકોને પોતાની અલગ એન્ટ્રેન્સ ટેસ્ટ મારફત એડમિશનની છૂટ આપી છે.

 (કદાચ આવનારી ચૂંટણીઓને ધ્યાનમાં રાખીને કેમ કે, આ વિરોધમાં સામેલ થયેલા મોટાભાગના વાલીઓ N.E.E.T ના લાભ-ગેરલાભ વિશે કશું જાણતા ન હોવા છતાં તેમના વિરોધથી સરકાર વિરોધી સૂર બુલંદ બનતો જતો હતો,જો કે આપણો મુદ્દો બિલકુલ રાજકીય નથી હોં કે!!!)  આવતા વર્ષથી પ્રાદેશિક ભાષાઓમાં N.E.E.T લેવાશે તેમ કહી ફરજિયાત પણ બનાવી છે. આ જ બાબતે મુખ્ય મુદ્દો કે જેણે મારા દિલોદિમાગ પર કબજો લઇ લીધો છે એ છે કે   (તમને થશે આટલી લવારી બાદ મુખ્ય મુદ્દો..!?? :D) ગુજરાત સરકારે આ લખાઇ છે ત્યારે સેમેસ્ટર પદ્ધતિ નાબૂદ કરવાની જાણે વિદ્યાર્થીઓ-વાલીઓ પર મોટો ઉપકાર કર્યો હોય તેમ વટભેર જાહેરાત કરી છે પરંતુ, ખુદ શિક્ષકની ભૂમિકા ભજવી ચૂકેલ માન.મુખ્યમંત્રીશ્રી ‘શાળા પ્રવેશોત્સવ’, ‘ગુણોત્સવ’, કન્યાકેળવણીની વિવિધ યોજનાઓ કે ‘મધ્યાહન ભોજન’ છતાં આપણાં રાજ્યના સતત કથળતા શિક્ષણસ્તર પ્રત્યે સબળ અને નક્કર તબક્કાવાર કે આયોજનબદ્ધ પગલાં નથી વિચારી શકતા ત્યારે આ કામ વાલીઓની જવાબદારી થઇ જાય છે. આમ પણ બાળકને સાચું શિક્ષણ આપવાની જેટલી જવાબદારી સરકાર, શિક્ષકો કે શાળાની છે તેનાથી વિશેષ માતા-પિતાની હોય જ છે. નાનપણથી જ મૂલ્યોના સંસ્કારરૂપી સિંચન દ્વારા અને જે શાળાના અભ્યાસક્રમોમાં (ભારતમાં ખાસ) ક્યારેય નથી અપાતુ એવું PRACTICAL LIFE  બાબતનું શિક્ષણ અત્યારના સમયમાં માતા-પિતાથી વધુ સારી રીતે તે વળી કોણ સમજાવી-શીખવી શકવાનું? હાલની શિક્ષણ પદ્ધતિની અનેકવિધ સમસ્યાઓ વિશે ખૂબ લખાયું, બોલાયું છે પરંતુ, ખાસ કંઇ અમલમાં મૂકાયું નથી તે હકીકત દીવા જેવી સ્પષ્ટ છે. આથી આ જ પરિસ્થિતિમાં રહીને શકય સુધારા સૂચવવાનો વિનમ્ર પ્રયાસ કરુ છું. (અને એ પણ મારા લખાણથી જ કોઇ બહુ મોટી ક્રાંતિ સર્જાશે એવી કોઇ ફાંકા-ફોજદરી વિના જ હોં કે..!)

      નાનપણથી જ દેખાદેખીમાં કે બીજાની સલાહથી બાળકના અભ્યાસનું માધ્યમ નક્કી ન કરી માં-બાપ પ્રથમ અને પાયાની ભૂલ સુધારી શકે છે. અનેક નિષ્ણાંતોએ ઊંડાણપૂર્વકની ચર્ચા-વિચારણાના અંતે અને સાયન્ટિફિક રિસર્ચ બાદ જે નિષ્કર્ષ તારવ્યો છે, એ અનુભવીઓ અગાઉ અનેક વાર કહી ચૂક્યા છે (આ બાબતમાં પુરોગામીઓથી સહમત!) કે બાળકને ઓછામાં ઓછું પ્રાથમિક શિક્ષણ માતૃભાષામાં આપવું. એનાથી બાળકની આંતરિક સૂઝ વિકસે છે અને મનોવૈજ્ઞાનિક ફાયદાઓ પણ છે. આજકાલ social media પર પોતાના બાળપણની વિવિધ મેદાન પરની રમતો, સમૂહ ભાવના કે તેના લીધે આજીવન ટકી રહેલ મિત્રતાના senti મેસેજીસ અને મામાના ઘરે વેકેશનમાં જવાના દિવ્ય આનંદની વાતો કરી હરખઘેલાં થતાં યંગ પેરેન્ટઝ એ ભૂલી જાય છે કે પોતાના કુમળા માનસવાળા ભુલકાંઓને પોતે જ નાનપણથી જ ૫’ કે ૫.૫’ ઇંચની આભાસી દુનિયા તરફ ધકેલે છે. મારા મત મુજબ મુગ્ધાવસ્થા એટલે કે બાળકના ભોળપણની અવસ્થામાં એના પોતાના રસ કે વિશેષ પ્રતિભા સિવાય પરાણે તેને રેસનો ઘોડો બનાવી માતા-પિતા બીજી ગંભીર ભૂલ કરે છે. અનેકવિધ ટી.વી. રિયાલીટી શૉના લિટલ ચેમ્પસની ડાન્સીંગ, સીંગીંગ, એક્ટીંગ, મેમેરી પાવર કે અન્ય સ્પોર્ટ્સને લગતી સ્કીલ્સ જોઇને ભલે લોકો હરખાતાં અને વખાણતાં હોય અને માં-બાપ પણ પોરસાતા હોય પરંતુ, તેનાથી જીવનનો એક જ વાર મળતી નિર્દોષ આનંદની અને પરમ સમાધિથીય દુર્લભ એવી પળો બાળક પાસેથી આપણે ઝૂંટવી લેતા હોઇએ છીએ.

      આગળજતાં, ટ્યુશનપ્રથાએ રચેલ માયાજાળમાં બાળકો ફસાય છે. નિ:શંકપણે જે-તે સમયે શિક્ષણનું સ્તર સુધારવામાં મદદરૂપ આ ટ્યુશનપ્રથા હવે માત્ર કમાવાનું સાધન બની ગઇ છે. બહુ જૂજ અપવાદોને બાદ કરતાં હવે ડૉક્ટર્સની જેમ જ વિદ્યાના રખેવાળો જ તેની ઘોર ખોદવા બેઠા છે. આપણે ગ્રેડેશન સિસ્ટમને અધકચરી અપનાવીને આ વ્યવસાયને નાથવાના બદલે N.E.E.T. જેવી અનેક મહત્વની પરીક્ષાનો ખોટો હાઉ ઉભો કરી વધુ વિકરાળ સ્વરૂપ આપ્યું છે. આવી પરીક્ષાઓ માટે ખરેખર જો અભ્યાસક્રમ વ્યવસ્થિત રીતે સમજણપૂર્વક ભણાવાય તો અલગથી કોચીંગની જરૂર જ નથી હોતી. ખાસ કરીને ગુજરાતના વાલીઓ-બાળકો રાષ્ટ્રીય કક્ષાની આવી નામાંકિત કોલેજો કે અભ્યાસક્રમોમાં એડમિશન માટેની પ્રક્રિયાથી કાં તો અજાણ હોય છે અને કાં તો અરસિક! મેડીકલ-ઇજનેરીની ખ્યાતનામ કોલેજોમાં સારી તૈયારી સાથે વટભેર પ્રવેશ મેળવીને લાયકાત સાબિત કરવી તો દૂર પણ એ સિવાયના કોર્સીસમાં તાત્કાલિક ફાયદો પણ નથી દેખાતો એટલે દૂર ભાગે છે વેપારી માનસના ગુજ્જુભાઇઓ..! આ જ કારણથી વિવિધ સવલતો તથા અન્ય રાજ્યોની સરખામણીમાં સંપન્ન ગુજરાતીઓનું સાહસ અને યોગદાન ધંધાના વિકાસ સિવાય સિમીત જ રહ્યું છે. ગુજરાતના સરેરાશ (મોટેભાગે ગુજરાતી માધ્યમના તમામ) વિદ્યાર્થી હંમેશા અંગ્રેજી ભાષાના ભ્રામક દુષ્પ્રચારને કારણે અને અમુક ભેજાંગેપ લોકોની માનસિકતાના કારણે રાષ્ટ્રીય કક્ષાએ જ્ઞાનની કોઇપણ હરીફાઇમાં સમર્થપણે ભાગ નથી લઇ શકતાં એ ગુજરાતની સ્થાપનાના ૫૬ વર્ષે પણ વરવી વાસ્તવિકતા છે.! આ બધાંના પાયામાં બાળકને નાનપણથી જ સ્વયં શિસ્ત, કાયદાનું પાલન, જાત મહેનત અને પ્રચલિત રૂઢિઓ માન્યા વિના પોતાની જાતે ઝઝૂમીને, ભલે વારંવાર નિષ્ફળ જઇને પળ પોતાના રસ્તે લડત આપવાની ખુશી સાથે જીવન પસાર કરવાની કળા નથી શીખવાડી એ છે. જીવનમાં માત્ર પૈસા અને ભૌતિક સુખ-સગવડો જ સર્વસ્વ નથી પરંતુ, યોગ્ય માત્રામાં અર્થોપાર્જન કરવાની સાથોસાથ જિંદગીને ચસોચસ જીવી લેવાની, માણી લેવાની કળા આધુનિક માં-બાપો જ હવેની પેઢીને વારસામાં આપી શકે છે.

 મારા અને આપણાં સૌના લાડીલાં જય વસાવડા સરના વ્યાખ્યાનમાં સાંભળેલી વાત રીપીટ કરું તો આજકાલના પેરેન્ટસ સંતાનો વતી અડધી-પોણી જિંદગી જીવી દેતાં હોય છે. (બાય ધ વે, પેરેન્ટીંગના પરફેક્ટ કોચીંગના પર્યાયસમી, પોતાના અનુભવોથી સમૃદ્ધ અને જેનું લે-આઉટ જોયા પછી અભણને {અહીં અસરિક સમજવું હોં કે..!} પણ વાંચવાની ઇચ્છા થાય તેવું JV સરનું પુસ્તક “મમ્મી-પપ્પા” માર્કેટમાં આવી ગયું છે જેની વ્હાલસભર નોંધ સાથે વિરમું છું.)

Photo courtesy: bergencounty.com

 (..ક્રમશ:..)
(Views & Comments are welcomed હોં કે!,)
મસ્તમૌલાની બેફિકરી વાતો
#Maulik Pandya (14/06/2016)
pmaulikb@gmail.com